In mijn vorige blog schreef ik over je plek innemen als leidinggevende.

Niet groter dan je bent.
Niet kleiner dan je bent.
Maar gewoon op je eigen plek.

En als je daar staat, komt vanzelf de volgende vraag: Durf je ook duidelijk te zijn?

Want je kunt je plek nog zo mooi innemen, maar als je vervolgens alles voorzichtig verpakt, eindeloos uitlegt of om de hete brij heen danst, blijft je leiderschap alsnog wiebelig.

Zeker: Duidelijkheid is spannend.

Zeker als je graag zorgvuldig bent.
Als je de sfeer belangrijk vindt.
Als je niemand wilt kwetsen.
Als je gewend bent om eerst drie keer te voelen hoe iets zal landen voordat je het zegt.

Dat is niet verkeerd. Sterker nog: het is een kwaliteit. Totdat het doorslaat.

Want voorzichtigheid kan er prachtig uitzien aan de buitenkant, maar intussen behoorlijk onduidelijk zijn voor de ander. En onduidelijkheid is zelden vriendelijk.

Het lijkt mild maar het maakt mensen onzeker. Hoor ze denken:

• Wat bedoel je nou echt?
• Is dit een besluit of een suggestie?
• Moet ik hier iets mee of niet?
• Ben je tevreden of eigenlijk niet?
• Mag ik dit nog ter discussie stellen?
• Kom je hier later op terug of hoop je dat het vanzelf verdwijnt?

Daar begint gedoe en dat is niet omdat mensen moeilijk zijn maar omdat ze zelf  gaan invullen waar jij niet helder bent.

Duidelijkheid is geen hardheid

Veel leidinggevenden verwarren duidelijk zijn met hard zijn. Hoe vaak ik dat niet hoor tijdens mijn gesprekken; maar Franca ik wil of kan niet hard zijn! 

Alsof je pas duidelijk bent als je met je vuist op tafel slaat, kortaf wordt of de empathie uit het raam gooit. Onzin.

Duidelijkheid heeft niets te maken met botheid. Duidelijkheid is zeggen wat gezegd moet worden, op een manier die klopt.

Zonder ruis.
Zonder toneel.
Zonder jezelf groter te maken.
Zonder de ander kleiner te maken.

Je kunt warm zijn én helder.

Je kunt begrip hebben én een grens stellen.

Je kunt luisteren én een besluit nemen.

Je kunt zorgvuldig zijn zonder eindeloos te worden.

Dat is leiderschap.

Niet de keuze tussen aardig of duidelijk. 

Waar het echt om gaat is de kunst om betrouwbaar te zijn. En betrouwbaar is niet altijd comfortabel.

Misschien is dat wel de reden van het onduidelijk worden. Want onduidelijkheid ontstaat vaak niet uit onwil. Meestal ontstaat het uit iets heel menselijks.

Je wilt de ander niet teleurstellen.
Je bent bang voor conflict.
Je wilt aardig gevonden worden.
Je twijfelt of je wel het recht hebt om iets te zeggen.
Je hoopt dat het vanzelf beter wordt.
Je denkt: ik wacht nog even tot ik het zeker weet.

Dat laatste klinkt verstandig. Soms is het dat ook. Maar vaak is het ook uitstel met een net jasje aan.

En uitstel heeft een prijs. De medewerker die niet goed functioneert, krijgt te laat eerlijke feedback. Het team dat zit te wachten op richting, krijgt mist. De collega die grenzen overschrijdt, krijgt nog meer ruimte. De leidinggevende zelf raakt moe van alles wat niet wordt uitgesproken.

Blijft de onduidelijkheid dan heb je grote kans dat iedereen ondertussen denkt dat er iets speelt ook al weet niemand wat. 

Dat is geen veiligheid. Dat is spanning met een glimlach.

Psychologische veiligheid vraagt om duidelijkheid

Er wordt veel gesproken over psychologische veiligheid. Terecht.

Maar psychologische veiligheid wordt nogal eens verward met gezelligheid. Alsof een veilig team een team is waarin niemand zich ongemakkelijk voelt. Dat klopt niet.

Een veilig team is niet spanningsvrij. Een veilig team kan spanning verdragen. Juist omdat er duidelijkheid is.

Over de bedoeling.
Over rollen.
Over verwachtingen.
Over besluiten.
Over wat wel en niet oké is.

Zonder duidelijkheid wordt veiligheid een beetje wollig. Dan wordt alles bespreekbaar, maar niets besloten. Iedereen mag alles voelen, maar niemand weet waar hij aan toe is.

Dan krijg je teams die eindeloos praten over “het proces”, terwijl iedereen stiekem verlangt naar iemand die zegt:

Dit is de bedoeling!
Dit spreken we af!
Hier stoppen we mee!
Hier gaan we mee verder!

Dat hoeft niet autoritair. Dat mag gewoon volwassen.

Vermijd je duidelijkheid dan is dat een slimme saboteur.  Je ziet zelden vermijding binnen komen met een bordje “ik ben bang voor gedoe”.

Nee.Hij vermomt zich als zorgvuldigheid.

“Ik wil het eerst nog even laten bezinken.”

“Ik wil haar niet beschadigen.”

“Misschien moet ik het nog iets beter timen.”

“Het is nu zo druk voor het team.”

“Na de vakantie is handiger.”

“Na dit project.”

“Na de reorganisatie.”

“Na de kerst.”

Voor je het weet ben je drie seizoenen verder en is er niets gezegd.

Behalve dan via gezucht, wandelganggesprekken en net iets te scherpe grapjes bij de koffieautomaat.

En ja, ook dat is communicatie alleen niet de meest volwassen vorm.

Duidelijkheid begint vóór het gesprek

Veel leidinggevenden denken dat duidelijkheid vooral in het gesprek zelf ontstaat.

Door de juiste woorden.

De juiste toon.

De juiste opbouw.

Dat helpt natuurlijk en toch begint duidelijkheid eerder.

Bij jezelf.

Wat wil ik eigenlijk zeggen?
Wat is mijn boodschap?
Wat is feitelijk waarneembaar?
Wat is mijn oordeel of interpretatie?
Wat verwacht ik van de ander?
Wat is bespreekbaar en wat niet?
Waar zit mijn eigen spanning?

Als jij dat niet helder hebt, wordt het gesprek meestal ook niet helder. Dan ga je praten om jezelf al pratend te ontdekken. Kan soms nuttig zijn.

Maar bij een lastig leiderschapsgesprek is het meestal vragen om mist. En mist is zelden helpend. Zeker niet als jij degene bent die richting moet geven. Niet vaag maar helder!

Vaag klinkt zo: “Ik merk dat er wat dingen spelen rondom jouw bijdrage en ik denk dat het goed is als we daar samen eens naar kijken.”

Duidelijk klinkt zo: “Ik zie dat je de afgelopen maand drie deadlines niet hebt gehaald. Dat heeft gevolgen voor het team. Ik wil met je bespreken wat er aan de hand is én wat er vanaf nu nodig is.”

Vaag klinkt zo: “Misschien moeten we met elkaar wat scherper zijn op eigenaarschap.”

Duidelijk klinkt zo: “Vanaf nu sluiten we elk overleg af met drie punten: wie doet wat, wanneer is het klaar en wie koppelt terug.”

Vaag klinkt zo: “Ik voel toch wat ongemak in onze samenwerking.”

Duidelijk klinkt zo: “Ik merk dat je in overleggen regelmatig instemt, maar daarna buiten het overleg alsnog weerstand organiseert. Dat wil ik met je bespreken.”

Kijk. Natuurlijk is dat spannend maar het is wel eerlijk én respectvoller dan eromheen draaien.

Nogmaals: Duidelijk zijn betekent niet dat je alles eruit gooit zoals het in je hoofd zit want daar wordt niemand beter van.

Duidelijkheid vraagt juist om precisie.

Zeg wat je ziet.
Zeg wat het effect is.
Zeg wat je verwacht.
Vraag hoe de ander het ziet.
Maak een afspraak.
Kom erop terug.

Dat is het.

Geen speech van twintig minuten.
Geen psychologische analyse van de ander.
Geen karaktermoord in nette managementtaal.

Dus niet: “Jij bent gewoon niet proactief.”

Maar: “Ik merk dat je vaak wacht tot ik aangeef wat er moet gebeuren. Ik verwacht dat je zelf met voorstellen komt, zeker op de dossiers waarvoor jij verantwoordelijk bent.”

Niet: “Jij bent altijd zo negatief.”

Maar: “Ik hoor dat je in bijna elk overleg vooral benoemt waarom iets niet kan. Ik wil dat je bezwaren blijft delen, maar ook minimaal één voorstel meeneemt voor wat wél kan.”

Niet: “Jij neemt geen verantwoordelijkheid.”

Maar: “De afspraak was dat jij dit zou oppakken. Dat is niet gebeurd en ik heb ook geen signaal van je ontvangen. Ik wil begrijpen wat er speelde en ik wil afspreken hoe we dit de volgende keer voorkomen.”

Zie je het verschil? Je blijft bij gedrag. Dat is steviger én eerlijker.

En och; De angst om niet aardig gevonden te worden

De vraag is niet of de ander jouw duidelijkheid leuk vindt. De vraag is of jouw duidelijkheid klopt.

Leiderschap betekent dat je soms ongemak moet verdragen. Van de ander. En van jezelf.

Als je alleen duidelijk bent wanneer je zeker weet dat iedereen je aardig blijft vinden, dan ben je niet aan het leiden. Dan ben je aan het onderhandelen met je eigen behoefte aan goedkeuring.

Oke, menselijk maar niet helpend en niet passend bij je rol als leidinggevende. 

Duidelijkheid is ook een vorm van respect

Niet altijd comfortabel. Wel volwassen..

Wat kun je zelf doen? Stel je deze vragen eens als uitstel je neiging is

• Wat durf ik nog niet hardop te zeggen?
• Wat maak ik groter door het klein te houden?
• Wie betaalt de prijs voor mijn voorzichtigheid?
• Is mijn zorgvuldigheid echt zorgvuldigheid, of eigenlijk vermijding?
• Wat zou ik zeggen als ik niet bezig was met aardig gevonden worden?

Die laatste is een goeie en ook een gemene vraag.

Meestal zit daar precies de kern!

Ben je nu leidinggevende? 

Als jij leidinggeeft, is duidelijkheid geen extra vaardigheid voor erbij. Het is onderdeel van je opdracht.  Je hoeft niet overal bovenop te zitten. Je hoeft niet alles te controleren. Je hoeft niet de hele dag krachtige leiderschapszinnen uit te strooien alsof je op een tegeltje woont.

Maar je moet wel helder zijn over wat ertoe doet. En wat doet er toe? 

Waar gaan we naartoe?
Wat verwachten we van elkaar?
Wat is besloten?
Wie doet wat?
Wat kan wel en wat kan niet?
Waar spreken we elkaar op aan?

Als die basis ontbreekt, ontstaat er ruis. En ruis kost energie. Altijd.

Duidelijkheid brengt rust. Dat is misschien het meest onderschatte effect.

Duidelijkheid voelt vooraf vaak spannend. Maar achteraf brengt het meestal rust.

Voor jou.
Voor de ander.
Voor het team.

En dat is goud waard.

Tot slot

In mijn vorige blog ging het over je plek innemen. Deze blog ging over wat er nodig is als je daar eenmaal staat: duidelijk durven zijn.

Niet hard. Niet bot. Niet koud. Wel helder.

Want leiderschap vraagt niet dat je iedereen tevreden houdt. Het vraagt dat je betrouwbaar bent.  En betrouwbaarheid begint vaak met een zin die je liever uitstelt.

In mijn volgende blog wil ik nog een laag dieper kijken.

Want zelfs als jij duidelijk bent, kunnen er in teams hardnekkige patronen blijven bestaan. Niet omdat mensen slecht willen. Maar omdat patronen vaak een functie hebben.  Want slechte patronen bestaan opvallend vaak uit goede bedoelingen.

Neem nu contact op!